EU zabrinjava saradnja Kine i istočne Evrope

27. Nov 2017. | 23:02 | NV
Kineski i Češki predsjednik Foto, EPA/MICHAL KRUMPHANZL

Lideri Kine i 16 zemalja centralne i istočne Evrope okupili su se danas u Budimpešti na šestom samitu inicijative “16+1”, koja izaziva sve veće nepovjerenje i zabrinutost u zapadnoevropskim zemljama.

Dok za Mađarsku inicijativa predstavlja “otvaranje ka istoku”, za Srbiju učvršćenje “pouzdanog prijateljstva”, a za Poljsku “ogromnu mogućnost”, u prijestonicama zemalja EU čuju se “zajedljivi” komentari, piše list Financial Times.

Evropske diplomate strahuju da Peking može da iskoristi inicijativu da podrije propise EU, koristeći rastuće tenzije između istočnog i zapadnog dijela Unije.

Pokretač inicijative bila je sposobnost Kine da finansira i gradi puteve, željeznice, elektrane i drugu infrastrukturu koja je bila potrebna nekim siromašnijim zemljama centralne i istočne Evrope.

Obim djelovanja te inicijative je, međutim, počeo da se preliva i u političke i strateške oblasti, izazivajući nepovjerenje među nekim zapadnoevropskim silama, navodi Financial Times.

“Taj podregionalni pristup nailazi na veliku sumnju ne samo u Briselu, nego i u prijestonicama mnogih zemalja članica”, izjavio je evropski diplomata koji nije želio da bude identifikovan zbog osjetljivosti teme.

Drugi evropski zvaničnik, koji je također tražio da ostane anoniman, rekao je da se inicijativa 16+1 suočava sa više stvari.

“Neke od njih se tiču nadležnosti EU, ili zalaze u nove oblasti u kojima već postoje incijative EU i Kine. A mi vidimo samo vrh ledenog brijega”, rekao je diplomata.

Dok se 16 zemalja Mađarska, Bugarska, Rumunija, Poljska, Srbija, BiH, Hrvatska, Slovenija, Slovačka, Albanija, Makedonija, Crna Gora, Češka, Litvanija, Letonija i Estonija – pripremaju za samit u Budimpešti, jasno je da je Kina sve uspješnija u tim zemljama, navodi Financial Times.

“Centar ravnoteže svjetske ekonomije se pomjera od zapadu ka istoku. Iako se to i dalje negira u zapadnom svijetu, negiranje ne izgleda razumno”, rekao je u oktobru mađarski premijer Viktor Orban.

Od 2012. godine kineske kompanije, koje su podržale državne banke, objavile su da su uložile oko 15 milijardi dolara u infrastrukturu i povezane industrije, prema podacima koje je prikupio Centar za strateške i međunarodne studije (CSIS) u saradnji sa Financial Timesom.

“Za Kinu su 16 zemalja važne same po sebi, ali i kao most ka EU” izjavio je direktor projekta CSIS-a Jonathan Hillman.

U Srbiji koja ima “sveobuhvatno strateško partnerstvo” s Kinom, očekuje se oko 1,9 milijardi dolara investicija u infrastrutkru, prema podacima CSIS-a. Mađarskoj, koja ima “visok nivo međusobnog povjerenja” sa Kinom, obećano je 1,5 milijardi dolara.

Predsjednik Češke Miloš Zeman izjavio je 2016. godine da je njegova zemlja, koja je s Pekingom potpisala sporazume u vrijednosti od oko tri milijarde dolara, predstavlja “kapiju za Kinu u EU”.

Za neke u EU jedna od glavnih zabrinutosti je da bi Kina mogla da pojača napore da iskoristi uticaj u centralnoj i istočnoj Evropi za ometanje aspekata zajedničke EU politike prema Kini.

Druga je da neke evropske zemlje mogu da iskoriste snažne veze sa Kinom da ojačaju pregovaračke pozicije protiv Brisela.

Evropske diplomate smatraju da bi to moglo da oslabi efikasnost Brisela u često svadljivim odnosima sa svojim drugim po veličini trgovinskim partnerom.

Zahtjev Kine da njenim kompanijama budu garantovani ugovori zabrinjava Brisel koji strahuje da bi time bili prekršeni propisi EU o javnim nabavkama.

Njemački ministar vanjskih poslova Sigmar Gabriel je već pozvao Peking da poštuje koncept “jedne Evrope”.

“Ako ne uspjemo u razvijanju jedinstvene strategije prema Kini, onda će Kina uspjeti u podjeli Evrope”, rekao je Gabrijel u septembru.

Direktor kineskog Instituta za međunarodne studije rekao je da je jedna Evropa “izvodljiva geografski, ali ne i u pogledu politike i ekonomije”.

Kina je pokrenula inicijativu “16+1” da bi ojačala odnose i povećala trgovinsku saradnju sa zemljama centralne i istočne Evrope koje vidi kao prolaz ka zapadnoj Evropi i od ključne važnosti za njenu inicijativu “Jedan pojas, jedan put”.

Pored komercijalnih razloga, Peking koristi svoje veze i za političke ciljeve.

Na samitu 2016. u Rigi, premijer Kine Li Keqiang je pozvao vlade 16 zemalja da “ispravno rješe vruća pitanja i održe svijetski mir i regionalnu stabilnost”, što su neke evropske diplomate shvatile kao poziv tim zemljama da podrže stav Kine u sporovima oko Južnog kineskog mora i drugim geopolitičkim pitanjima.

Rezultat uticaja Pekinga mogao se vidjeti u reakciji EU na međunarodnu sudsku odluku da Kina nema osnova za polaganje prava na oblasti u Južnom kineskom moru. Poslije trodnevnih teških razgovora, opozicija, uglavnom Mađarska i Grčka, uspjele su toliko da ublaže saopštenje da Kina uopšte nije direktno pomenuta.

Predsjednik Evropske komisije je najavio u septembru uspostavljanje procesa analize investicija u cilju “zaštite kolektivne bezbjednosti”, ocijenjujući da svako preuzimanje ključnih infrastrukturnih projekata ili kompanija vojne tehnologije može da se realizuje samo transparentno, uz analizu i raspravu.

Neki smatraju da je dosadašnje djelovanje Kine u centralnoj i istočnoj Evropi učinilo takav proces analize još neophodnijim.

Takav primjer je izgradnja brze pruge Budimpešta-Beograd, jer Mađarska nije raspisala tender za taj projekat vrijedan 2,9 milijardi dolara. Evropska komisija je zbog toga pokrenula istragu da bi ispitala da li su prekršeni propisi EU.

Makedonsko ministarstvo za saobraćaj i komunikacije je zaustavilo radove na auto-putu, u vrijednosti od 373 miliona eura, zbog navoda da je državni budžet zbog toga imao gubitak od 155 miliona eura. Projekat je najvećim dijelom finansiran kreditom od kineske Exim banke, a izvodila ga je kineska državna građevinska kompanija Xinohidro.

Crna Gora je 2014. godine potpisala s Exim bankom sporazum vrijedan 800 miliona eura za izgradnju puta od Bara do granice sa Srbijom, uprkos upozorenju Međunarodnog monetarnog fonda da bi time bila ugrožena fiskalna stabilnost.

Neki skeptici priznaju da sukobi oko “16+1” odražavaju šire tenzije u EU, posebno između nekih istočnih i zapadnih članica, piše Financial Times.

“Treba da očekujemo da Kina koristi 16+1 za ostvarivanje sopstvenih interesa unutar EU. To je strateška diplomatija: graditi odnose gdje imate veći uticaj i primjenjivati te nove veze tamo gde imate manji uticaj”, ocijenio je Hillman iz CSIS-a.

 

NV / Beta

Na vrh