Evropska unija je žrtva svoje i tuđe realpolitike

23. Nov 2016. | 09:31 | Armin Sijamić
KNUTSFORD, UNITED KINGDOM - JUNE 24:  A European Union flag, with a hole cut in the middle, flies at half-mast outside a home in Knutsford Cheshire after today's historic referendum on June 24, 2016 in Knutsford, United Kingdom. The results from the historic EU referendum has now been declared and the United Kingdom has voted to LEAVE the European Union.  (Photo by Christopher Furlong/Getty Images)

Pobjeda Donalda Trumpa u utrci za Bijelu kuću za mnoge političare širom svijeta došla je kao šok. Teško je sada govoriti da li je stanje šoka povezano sa porazom njegove rivalke Hillary Clinton, koja je dugo godina jedan od zaštitnih znakova političke elite sa obje strane Atlantika, ili je taj šok prouzrokovan buđenjem i suočavanjem sa stvarnošću svijeta koji se nezaustavljivo mijenja.

Ako izuzmemo Sjedinjene Američke Države, najveći šok zbog poraza Hillary Clinton nastao je u Evropi. Iako im je svima jasno zašto je do poraza došlo, mnogima nije jasno da bi do promjene politike Zapada moralo doći i da Trump nije izabran na predsjedničkim izborima. Evropa se sada mora suočiti sa mnogo problema, a većina tih problema nastala je kao posljedica loših evropskih politika, posebno zbog makijavelističkog slijeđenja Washingtona na Bliskom istoku.

 

Veličanstvena ideja boljeg svijeta

Ideja Evropske unije je veličanstvena. Sama pomisao da će narodi na evropskom tlu živjeti u miru, a nakon stoljeća ratova, da će zajednički planirati svoju budućnost i da će govoriti jednim glasom, vrijedna je svakog divljenja. Međutim, mnogima je već sada jasno da je čitav projekat u opasnosti i to ne zbog veličanstvene ideje ujedinjene, zbratimljene i slobodarske Evrope, nego zato što se zadnju deceniju odstupa od te ideje. Ta „ideološka skretanja“, poslužimo se formulacijom jugoslovenskih komunista, napravila su ozbiljne rascjepe u viziji ujedinjene Evrope. Zbog toga sva je krivica u Briselu, pa tek onda izvan granica Evropske unije, izvan granice preko koje su decenijama drugi ljubomorno gledali na Evropu, koja je bila bolji dio svijeta.

Mnogi su javno izjavili da Evropskoj uniji prijeti raspad. Naravno, ovdje ne govorimo o ekstremnoj evropskoj političkoj desnici kojoj je destrukcija bilo koje vrste osnov političkog djelovanja, ovdje je riječ o onima koji su proevropski orijentisani. Jednu takvu izjavu nedavno je dao i francuski premijer Manuel Valls. On precizno, u toj izjavi, pobraja neke od evropskih izazova: razlike evropskog sjevera i juga, migracije, terorizam, sukobi unutar EU… Međutim, evropski neprijatelji sada se nalaze i izvan granica EU. Barem tako tvrdi bivši belgijski premijer Guy Verhofstadt. Stoga, vrijedi se pozabaviti i takvim razmišljanjem i unaprijed odbaciti da je u svom tom političkom neredu samo Evropa nevina.

 

Družina autokrata

Verhofstadt kao nove prijetnje za Evropsku uniju vidi Vladimira Putina, Recepa Tayyipa Erdogana i Donalda Trumpa, koje je podveo pod termin „družina autokrata.“ Nije Verhofstadt jedini koji se postavio ovakvu formulaciju neprijatelja „vrijednosti“ Zapada, a koju predvodi Trump sa ruskim i turskim čelnikom. To su radili i neki drugi tokom izborne kampanje u SAD – već tada je Trump u velikom broju medija na Zapadu bio prokazan kao opasan čovjek od kojega se svijet mora plašiti. Ostatak svijeta je malo hladnije glave dočekao Trumpov izbor, jer su polazili od jedne osnovne postavke – sami se za sebe moramo brinuti kao što smo radili do sada, pa čak kad nam je i Washington neprijatelj.

Lista „družine autokrata“ postaje i veća, pa joj se već dodaje i francuska političarka Marine Le Pen, Beppe Grillo u Italiji, kao i svi oni koje današnja evropska politička elita ne voli. Uostalom, svi oni su nastali kao rezultat promašaja evropske politike, kako je sam Beppe Grillo to i istakao, kada su ga nazvali amaterom u politici koji se suprostavlja onima koji politiku znaju. Zanimljivo je i primjetiti da mnogi u toj eliti vide Marine Le Pen (ekstremni desničar, homofob i islamofob) na čelu Francuske, iako su izbori za predsjednika te države tek naredne godine. Nije li valjda toliko loše Francuskom upravljao Francois Hollande i njegov prethodnik Nicolas Sarkozy koji je bio glavni zagovaratelj uništenja Libije?

Čitav strah postaje iracionalniji činjenicom da Trump nije uradio ništa, već je samo govorio. A od izjava do djela dug je put. Sjetimo se samo optimizma širom svijeta kada je Barack Obama izabran za predsjednika. Koliko je danas toga ostalo od najave borbe protiv klimatskih promjena, zatvaranja Guantanama i oslobađanje posebno onih ljudi koji su tamo zatvoreni a nikakva odgovornost im nije dokazana, promjena u odnosima širom svijeta i Washingtona kao moralnog predvodnika civilizacije…? Stoga, nije samo dovoljno poželjeti, svijet se kreće ka multipolarnosti, pa se i druge države nešto pitaju.

Dakle, ukoliko Evropa priželjkuje dane „istinske političke, snažne i efikasne Unije“, onda se Evropa mora za njih izboriti. Ova družina, kako ih bivši premijer Belgije naziva, neće ništa Evropi dati, kao što Evropa ne daje nikome. Nismo li mi u Bosni i Hercegovini najbolji primjer toga, kada nam se iz Evropske unije poruči da sami moramo napraviti bolju budućnost, uprkos tome što mnogo stvari ne zavisi od nas?

 

Sumorna realnost

Ne treba zaboraviti da je Evropska unija slijepo slijedila američku politiku desetljećima, čak kada je ta politika bila pogrešna. To se posebno odnosi na vrijeme Georga W. Busha. Svi oni koji su tada ustali protiv takve politike bili su diskvalifikovani iz javnog života, posebno politike, kao kočničari napretka, neprijatelji demokratije i obožavatelji autokrata. Sada, petnaest godina poslije, u SAD građani i dijelovi tamošnje političke i ekonomske elite smatraju da je Bushova politika bila katastrofa, posebno onda kada je razoren Irak. Jednostavnom logikom sada dolazimo do zaključka da će Evropa diskvalifikovati novo američko političko i ekonomsko rukovodstvo. Naravno, to se neće  desiti, ali od posljedica današnjeg stanja na Bliskom istoku ovakva Evropa ne može da se brani – milioni ljudi su krenuli put Evrope. Do SAD ne mogu doći, a oni koji dođu Trump ih namjerava deportovati. Rusija ne može vojno i ekonomski ugroziti SAD, ali Evropu može.

Katastrofalna politika na istoku Evrope bila je mješavina pristupa iz Washingtona i Brisela. Evropa je mirno gledala siromašenje već siromašne istočne Evrope. Sumorne slike istočnoevropskih gradova su dokaz tome. Bugari se iseljavaju u tolikoj mjeri da državi prijeti demografski slom. Evropa ništa nije uradila da se tim državama pomogne. Danas države istočne i srednje Evrope, kada neke od tih država prave određeni ekonomski napredak, dižu svoj glas i pokušavaju se pozicionirati na evropskoj političkoj sceni, ali dio zapadnog dijela kontinenta to odbija tražeći od njih poslušnost.

Iz Washingtonske političke kuhinje došla je ideja da se smjeni na izborima legalno izabrani predsjednik Ukrajine, a Evropa ju je podržala. Rusija je snažno kaznila Ukrajinu: prisvojila dio teritorije, dio otrgnula od kontrole Kijeva, uvela ekonomske sankcije i obustavila prijateljsku pomoć ukrajinskim vlastima. Evropa i SAD nemaju novca da pomognu Ukrajinu, pa se sada došlo do apsurda da od borbe Moskve i Zapada za bolje sutra u Ukrajini strada tamošnji narod, koji živi lošije nego je živio pod zbačenim predsjednikom Viktorom Yanukovychem.

Sada, pomenuti istočni i centralni dio Evrope, osnažen i ujedinjen, od Evrope i SAD traži zaštitu od Rusije. Danas je teško naći ljude, koji su živjeli u tzv. „istočnom lageru“, koji žele rusku prevlast nad njima. Gorko iskustvo ruske vojne čizme danas je gotovo pa simbol nacionalne tragedije i želje tamošnjeg naroda da živi u slobodi. Pobjede proruskih kandidata na izborima u Bugarskoj i Moldaviji su samo revolt na dosadašnje stanje siromaštva, korupcije i beznađa. Uostalom, Bugari se masovno iseljavaju na Zapad, a ne u Moskvu.

Danas dok traže način da se zaštite od Rusije, iste te države svojim političkim manevrima udaraju na same temelje Evropske unije, odnosno na jednu na „vrijednost“ Zapada, kakva je sigurno solidarnost. Na primjer, Poljska ne želi primiti niti jednu izbjeglicu iz država koje je razorila politika Zapada (Libija, Irak, Sirija, Afganistan…), a u isto vrijeme traže od Zapada da ih brani od Rusije. Ova nelogičnost postaje ekstremnija ako znamo da se Poljska naoružava, formira vojne jedinice teritorijalne odbrane i poziva NATO savez da bude prisutan na ruskim granicama, dok u isto vrijeme ne prihvataju politike Brisela koje ne žele.

 

Nova Evropa

Verhofstadt je potpuno u pravu kada kaže da je ovo historijski momenat u kome Evropa mora pokazati svoju snagu. Međutim, ta snaga neće doći ako se nastavi ići istim putem kao do sada i tumarati od krize do krize koje Evropi ne trebaju.

Može li nova i osnažena Evropa u ovom „ključnom historijskom trenutku“ dozvoliti sebi da Bosna i Hercegovina bude država koja je najdalje od Brisela? Ima li Evropa snage da prihvati svoju grešku iz devedesetih godina kada je dozvolila uništenje Bosne i Hercegovine i genocid nad njenim narodom? Ima li Evropa snage da ispravi nepravdu prema ovoj državi, a koja je oličena u nametnutom ustavu koji ne sadrži „vrijednosti“ Zapada, već daje prevlast podjelama i suprostavljenim etničkim elitama? Da li je pravedno da oni koji su uništavali BiH prije dođu do obećanog odredišta?

Današnja birokratizirana Evropska unija stvara neprijatelje širom Evrope među svojim građanima, a to neprijatelji EU koriste. Za početak, Evropi trebaju novi lideri i nove politike zasnovane na pomenutim vrijednostima i jasnim principima. Slobodarske ideje Evrope, oličene u njenoj filozofiji, književnosti i kulturi uopšte, konačno moraju biti iskorištene. Za vođenje politike realpolitičkim sredstvima protiv kompaktnih političkih entiteta Evropska unija nema snage, jer i dalje stoji ona famozna rečenica Henrya Kissingera da EU nema niti zajedničkog telefonskog broja koji on može pozvati. Međutim, Evropa može imati vrijednosti koje će biti jači pokretači građana nego bilo koja autokratija ili bilo koji ekstremizam. Tada Evropa probleme neće tražiti u drugima, nego u samoj sebi.

 

NV / foto Getty Images

Na vrh