Evropske nevolje s jugom: Portugal se snažno opire mjerama štednje

Moglo bi se reći da je ovo, barem njegov najvažniji dio, što se dešava posljednjih sedmica u Portugalu samo repriza onoga što se dešavalo u Grčkoj. Međutim, sad su ulozi podignuti. U susjednoj Španiji izbori su sljedećeg mjeseca i portugalski slučaj može da bude vjetar u leđa jednoj od strana

8. Dec 2015. | 17:46 | Armin Sijamić
50330

Politički razvoj Portugala, ili tačnije rečeno, historija ove države, u sebi sadrži mnogo priča koje ustvari na određeni način reflektiraju stanje svijeta, ovisno o dobu u kojem govorimo. Kad bi evropske sile širom svijeta tražile kolonije, to bi na specifičan način radio i Portugal; kad evropske države sklapaju saveze jedne protiv drugih, Portugal je na određen način dio dogovora; kad su evropske države međusobno ratovale, naprimjer u Drugom svjetskom ratu, ova država je bila neutralna.

Iako veoma blizu glavnih centara evropske moći, ova država na neki način drži određenu distancu od svih tih centara, izuzev možda od Španije iz koje se, i u koju, problemi i pozitivni tokovi prelijevaju. Međutim, dobijanjem članstva u NATO-savezu i Evropskoj uniji ova država je postala “bliža” ostatku kontinenta.

Sa svojih nešto više od deset miliona stanovnika, ova država nema pretjerano veliki značaj u evropskim ili svjetskim političkim tokovima, ali ono što se događalo u toj državi u proteklim sedmicama, moglo bi se snažno odraziti na veliku susjednu Španiju, a odatle ko zna dokle i kako.

Tako je nakon Grčke pažnja dijela evropske političke elite preusmjerena na Portugal. Ponovo se na jugu Evrope javlja ljevičarska snaga koja se opire mjerama štednje. Bivša vlada je bila na stanovištu da je “grčki duh” ponovo izašao iz boce te da se, opet udruženim evropskim snagama, valja boriti protiv njega.


Mjere štednje i izbori

Oko mjera ušteda koje je evropska elita nametnula Portugalu, Španiji i Grčkoj, mišljenja su podijeljena. Čak se ni ekonomisti ne mogu složiti oko opravdanosti uvođenja ovakvih mjera, jer te mjere daju različite rezultate. I dok jedni govore o “uništenim generacijama”, drugi govore o “ozdravljenju države” i vraćanju stabilnosti.

Međutim, postoji jedna nepobitna istina – građani ne vole mjere štednje, jer to znači manje novca za njihove svakodnevne potrebe. Manjak novca u Portugalu pojavio se sa svjetskom finansijskom krizom i do danas ta država se nije oporavila bez obzira na izjave evropskih zvaničnika da je Portugal “na dobrom putu” ka oporavku.

Uglavnom, tu je osnovni politički sukob u Portugalu danas, koji je toliko zabrinuo evropske zvaničnike, koji pored reperkusija terorističkog napada u Parizu, ukrajinske krize, grčke krize, imigrantske krize i mnogih drugih kriza koje se u Evropi redaju kao na traci posljednjih godina, sad još jednom moraju da se bave jednom državom članicom ponaosob. Čak i akteri su isti, desni centar podržan međunarodnim kreditorima protiv ljevičara.

Dolaskom na vlast 2011. godine vlada desnog centra koju predvodi Pedro Passos Coelho, sastavljena od Socijaldemokratske partije (PSD) i CDS-Narodne stranke (CDS-PP) odlučila je da provede mjere štednje koje je zahtijevao Brisel. Mjere štednje izazvale su gnjev Portugalaca koji su masovno izašli na ulice, a protesti su posebno bili učestali i masovni tokom 2013. godine od kad su se u Portugalu s nestrpljenjem očekivali izbori.

Opozicija je ovu situaciju iskoristila u svoju korist, snažno je kritizirala vlast tražeći odustajanje od pogubnih mjera štednje i osiromašenja najvećeg broja građana Portugala koji nisu krivi za finansijsku krizu. Shvativši da im popularnost znatno opada, vladajuće stranke su odlučile na ovogodišnje oktobarske izbore izaći zajednički pod sloganom “Portugal à Frente” (PàF) što bi u prijevodu značilo “Naprijed Portugal”.

Istovremeno, tri stranke ljevice, Socijalistička partija (Partido Socialist), Lijevi blok (Bloqo de Esquerda) i Ujedinjena demokratska koalicija (Coligação Democrática Unitária) koju čine Komunistička partija Portugala i Partija zelenih su građane pozivali da im daju podršku kako bi se prekinulo iscrpljivanje države i kako bi se prestalo s mjerama štednje. Narod ih je i poslušao.


Samovolja predsjednika

Međutim, ono što se desilo nakon toga ući će u anale evropske demokratije, ali i u historiju Portugala zbog nekoliko stvari. Nakon što su izborni rezultati bili poznati, bilo je jasno da vladajuća koalicija nema većinu u parlamentu. Šta više, drugi blok je imao veću podršku jer su prvi put u historiji Portugala koaliciju dogovorili socijalisti i komunisti. Drugim riječima, portugalski predsjednik je sebi dao zapravo da odluči šta je dobro za državu i usprkos tome što građani Portugala traže suprotno. Svojevrstan pokušaj privatizacije države od strane predsjednika.

Aktuelni portugalski predsjednik Aníbal Cavacao Silva odlučio je mandat za sastavljanje vlade dati tada aktuelnom premijeru čija je koalicija osvojila 100 mjesta u nacionalnom parlamentu pravdajući takav potez “nacionalnim interesima”. Opozicija je bila uvrijeđena takvim potezom i najavila da će vladu oboriti “za maksimalno dvije sedmice”, što se u konačnici i dogodilo nakon samo jedanaest dana. Za početak svog drugog, ovoga puta kratkotrajnog mandata, Pedro Passos Coelho je mislio da će manjinska vlada funkcionirati zahvaljujući portugalskom političkom sistemu koji je specifičan.

Naime, portugalski nacionalni parlament je jednodomni sa 230 mjesta i u njemu mandat traje četiri godine. Kako je Portugal podijeljen u 18 administrativnih distrikta i dvije autonomne regije (Azori i Madeira), unutar tih administrativnih jedinica bira se fiksni broj zastupnika za nacionalni parlament u kome izabrani zastupnici predstavljaju sve građane Portugala.

Zbog toga, postojala je mogućnost i manjinske vlade kojoj se Coelho nadao sa podrškom od 38 posto koliko je njegova koalicija dobila na izborima, i što je za 13 posto manje nego na prethodnim izborima održanim 2011. godine. Drugim riječima, određena stranka ili koalicija, koja je dobila mandat od pred Ono po čemu je portugalski slučaj još zanimljiv jeste i činjenica da su međunarodni kreditori portugalske mjere štednje uzimali kao dobar primjer takve politike sjednika države da sastavi vladu, može upravljati vladom iako nema 116 poslanika u Parlamentu koji je podržavaju, sve do momenta dok 116 poslanika ne glasa za njeno razrješenje.

Ni ovaj pokušaj Coelha i Silve nije bio uspješan, a opozicija je našla 116 glasova u nacionalnom parlamentu koji su oborili vladu i najavili formiranje ljevičarske vlade te zatražili mandat za sastavljanje vlade od portugalskog predsjednika. Tačnije, njihova koalicija u nacionalnom parlamentu ima 122 mjesta.

Coelho je istog trenutka ljevičarsku koaliciju okarakterizirao “antievropskom”. Alarmi su ponovo upaljeni u Briselu, još jednom narod s juga Evrope želi radikalnu političku ljevicu na čelu države. Odbacivanje mjera štednje u Portugalu njemačka kancelarka Angela Merkel nedavno je okarakterizirala “vrlo negativnim”.

Međutim, sad je, nakon grčkog slučaja, već svima jasno da će ekonomske elite pokušati prekrojiti i volju naroda i “proizvesti pristanak” kako bi ostvarili svoje ciljeve. Otići će i korak dalje, nagradit će elitu koja je prouzrokovala krizu. Portugalska politička scena je nova arena u kojoj će se ponovo obračunati ljevičari izabrani voljom naroda s međunarodnim finansijskim institucijama, te s političkim i ekonomskim elitama.


Promjena stava

Ono po čemu je portugalski slučaj još zanimljiv jeste i činjenica da su međunarodni kreditori portugalske mjere štednje uzimali kao dobar primjer takve politike. Pobjedom politika koje su bile protiv toga, međunarodnim kreditorima i Briselu bačena je rukavica u lice. Građani Portugala su suprotnog stanovišta, što će reći da je taj dobar primjer, ustvari, primjer kako jedna vlast radi protiv volje vlastitog naroda.

Potezi koje planiraju poduzeti komunisti i socijalisti na vlasti nisu samo ideološke floskule. Naime, već mjesecima u saradnji s portugalskim ekonomistima došli su do zaključka da će Portugalu biti bolje s povećanjem ukupne potrošnje svakog stanovnika Portugala. Stoga je u planu da se povećaju plaće radnicima i penzije u onom iznosu za koje su bile umanjene zbog mjera štednje.

Ekonomski oporavak Portugala zavisi i od povećanja poreza za banke i međunarodne korporacije, te od osiguravanja minimalne plaće u iznosu od 600 eura, smatraju portugalski ljevičari. Započetu privatizaciju nacionalne aviokompanije, te nekoliko drugih državnih kompanija širom Portugala, nova vlast planira odmah zaustaviti. Drugim riječima, Portugalu se želi dati jedna nova dinamika kakva je već viđena u njegovom glavnom gradu Lisabonu.

Naime, ni ova priča o preporodu države nije bez pokrića. Lider socijalista António Costa je sada već bivši gradonačelnik Lisabona i aktuelni premijer koji veoma uspješno upravlja glavnim gradom Portugala. Zbog ekonomske krize, mnogi dijelovi tog grada bili su zapušteni ili u potpunosti ruinirani. Međutim, dolaskom Coste na vlast i to se promijenilo.

Preuređenje izgleda grada pažljivim građevinskim radovima, praćenim raznobojnim fasadama s različitim motivima, doveli su do neke vrste oživljavanja grada, pa je u gradu na neki način zaživjela nova dinamika, što je dovelo i do značajnih ekonomskih rezultata. Alberto Costa, koji je sad novi portugalski premijer, obećava da će iste rezultate napraviti u cijelom Portugalu.


Strah od promjena

Nakon prvih rezultata ovogodišnjih izbora u Portugalu velik broj analitičara je predviđao duboku krizu vlasti i nestabilnost u državi, jer se smatralo da komunisti neće u koaliciju sa socijalistima, odnosno da ni vladajući, ni opozicija ne mogu formirati stabilnu vlast. Međutim, brzo nakon izbora, socijalisti i komunisti, zajedno s Lijevim blokom koji je blizak grčkoj SYRIZI i španskom Podemosu, dogovorili su se da će formirati vlast koja mora ukinuti mjere štednje.

Ovaj koalicijski dogovor zabrinuo je evropsko rukovodstvo i iz razloga što može biti primjer susjednoj Španiji u kojoj je premijer Mariano Rajoy uveo mjere štednje, a koji je bio blizak saveznik bivšeg portugalskog premijera Coelha. Španski narod je kao i portugalski umoran od mjera štednje.

Prema portugalskim zakonima, novi izbori mogu biti raspisani tek za šest mjeseci nakon održavanja prvih, što u konačnici znači da ljevičarska vlast može provesti svoje mjere i prekinuti s mjerama štednje prije španskih izbora zakazanih za 20. decembar ove godine. To bi u konačnici mogao biti vjetar u leđa partiji Podemos koja posljednjih mjeseci gubi dah i čija popularnost opada i po priznanju njihovog lidera.

Bilo kako bilo, portugalski dug i dalje iznosi 130 posto BDP-a ove države i to će biti glavni problem za svaku buduću vladu u Portugalu. Ostaje da se vidi hoće li se ljevičari u Portugalu postaviti kao oni u Grčkoj, ili će postupiti drukčije i odvesti Portugal u drugom smjeru.


Žena koja razbija stereotipe

Portugalci su pokazali da se može otići i dalje od onoga što su postigli SYRIZA i Podemos kad je riječ o promjenama u politici. Mariana Rodrigues Mortágua, liderica Lijevog bloka koji je na izborima dobio podršku od 10 posto, rođena je 1986. godine i predstavlja jednu od najmlađih evropskih zastupnica. Stjecajem okolnosti, još od 2013. godine ona je članica portugalskog parlamenta. Ova ekonomistica predstavlja netipičnu političarku kojoj je i stil oblačenja radikalno drukčiji, jer u javnosti nosi obične farmerice i majicu. Njena glavna zadaća je borba za veće prisustvo žena u politici. Protivnici su njeno ponašanje i ponašanje njenih stranačkih kolegica u Parlamentu nazvali “histeričnim”. Međutim, Mortágua ne odustaje i nastavlja razbijati stereotipe u Portugalu da je politika zanimanje samo za muškarce.

Na vrh