Helmut Kohl i njegova vizija nove Evrope

18. Jun 2017. | 10:31 | Armin Sijamić
38512

Teško je i zamisliti da je moguće voditi državu koja se zalaže za mir i saradnju te za ujedinjenje Evrope, a samo četrdesetak godine ranije ta ista država je doslovno uništila pola kontinenta. Ukratko rečeno, to je bilo dostignuće Helmuta Kohla, ali ne samo to. Kohl je političar koji je imao viziju Njemačke i Evrope, koji je znao uvjeriti Washington i Moskvu da te ideje podrže i čovjek koji je to sve proveo uprkos protivljenju Londona i Pariza, iako je upravljao državom, čiji je drugi dio otrgnuo SSSR i pretvorio u policijsku državu. Kohl je zbog toga upravo ono što danas Evropskoj uniji nedostaje i upravo zbog toga će biti još dugo vremena aktuelan. Ako ni zbog čega drugog, onda je važan za ukupnu historiju Evrope kao čovjek koji je donio pobjede svojoj državi.

O bivšem njemačkom kancelaru, čija je politika temelj svakog ozbiljnog promišljanja Evropske unije danas i evropskog ujedinjenja uopšte, ispisano je bezbroj knjiga i članaka, pa oni koji su zainteresovani za njegov rad i njegove ideje već su dobro upoznati sa svim nijansama njegove politike, pa i skandalima koji se vežu za njegovo ime i koji pokazuju da bilo kakvo idealiziranje Kohla nije moguće. Međutim, nekoliko crtica iz uspješne političke karijere bivšeg njemačkog kancelara su važne i danas kada se čitava Evropa nalazi pred sličnim izazovima kao i pred sam kraj hladnog rata u Evropi. Šta više, Kohlovi potezi su bili zasnovani na uvjerenjima koja su ujedinjavala i zbog toga je njegova politika važna danas.

 

Nestanak SSSR-a i Berlinskog zida

Kraj osamdesetih godina i početak devedestetih prošlog vijeka su periodi kakvi se ne događaju svaki dan. Takva vremena su historijske prekretnice, a na historijskim prekretnicama samo uspješni političari povlače pametne poteze koji ih vode do cilja. Pad komunizma, rušenje Berlinskog zida i ujedinjenje Njemačke su usko povezani događaji, a u kojima se Kohl vješto snalazio. Njegov pristup prema drugoj strani, u ovom slučaju SSSR-u, je primjer kako se prevazilaze međusobne prepreke i izbjegavaju veliki konflikti. Iako je službena Moskva bila na koljenima i čitav komunistički sistem je bio pred potpunim krahom, Kohl to nije iskoristio za ponižavanje velike sile. Upravo je i zbog toga ujedinjenje Njemačke i sovjetsko povlačenje iz Istočne Njemačke prošlo bez većih incidenata.

Prema različitim procjenama to ujedinjenje je njemačke građane, one iz Zapadne Njemačke, koštalo dva triliona (ili dvije hiljade milijardi) njemačkih maraka, ali ipak je o ujedinjenju Njemačke govorio kada su čak i članovi njegove vlade bili skeptični. Otvaranje Evropske unije prema srednjoj i istočnoj Evropi također su ideje za koje se zalagao Kohl. Strah Pariza i Londona od obnovljenje snage Njemačke pobjeđivao je stalnim nastojanjima da se granice Evropske unije šire dalje. Političkom oportunisti tada je bilo lakše stvarati bogatu Zapadnu Evropu i nebaviti se siromašnom centralnom i istočnom Evropom. Uvođenje eura kao zajedničke valute bio je kamen temeljac za jačanje Evropske unije, a na tome je Kohl predano radio uprkos otporu njemačkih građana koji nisu htjeli da se odreknu njemačke marke.

 

Kriza u Jugoslaviji

Prije ostatka Evrope Kohl je shvatio da je Beograd glavni krivac za rat u Jugoslaviji, tačnije da Slobodan Milošević kontrolišući JNA vuče glavne poteze. Napad na Dubrovnik i granatiranje zaštićene baštine UNESCO-a čak je i Francuskoj, koja je snažno podržavala Miloševića u vremenu raspada Jugoslavije, oduzela argumente da je rat u Jugoslaviji rezultat historijskih animoziteta naroda koji u njoj žive. Bilo je jasno da iza rata stoji Beograd i da je rat bio pripreman dugo vremena.

Sve je to navelo Kohla da podrži nezavisnost Slovenije i Hrvatske, jer kako je to pravdao Kohl, on vjeruje u „samoopredjeljenje“ i to pravo neće da uskrati Slovencima i Hrvatima, jer su isto pravo koristili građani Njemačke. Upravo je Kohl pokrenuo lavinu priznjana nezavisnosti ove dvije države unutar tadašnje Evropske zajednice. Poseban napor njemački kancelar je morao uložiti da uvjeri Francusku i Veliku Britaniju da to učine, a u čemu mu je pomogao i američki predsjednik George Herbert Bush. O tome je svjedočio i bivši hrvatski ministar vanjskih poslova Mate Granić.

Međutim, ta podrška Hrvatskoj nije bila bezrezervna, već je i ona imala granice. U razgovorima koje je vodio sa Franjom Tuđmanom, objavljeno je kasnije, naglasio je hrvatskom rukovodstvu da će Hrvatska izgubiti podršku Njemačke ukoliko nastavi sa Tuđmanovom politikom podjele Bosne i Hercegovine zajedno sa Beogradom.

Zbog toga kritika o tome da je Kohl, kao uvjereni demokršćan, razvalio Jugoslaviju da bi pomogao dvije države sa katoličkom većinom (Slovenija i Hrvatska), nije u potpunosti tačna, jer primjer Bosne i Hercegovine pokazuje da je osim pukog pragmatizma koji odlikuje političare, Kohl je imao i neke principe, a takvi principi odlikuju velike državnike. Možemo li danas zamisliti nekog evropskog lidera koji će reći da za BiH trebaju da važe isti standardi kao za članice Evropske unije i da se o tome ne pregovara?

I na kraju, govoreći o raspadu Jugoslavije treba postaviti pitanje da li je tu državu neko mogao spasiti ako su tada najveću podršku u njoj uživali Slobodan Milošević i Franjo Tuđman? Suludo je misliti da je pored politike pomenutog dvojca bilo kakav rušitelj bio potreban.

 

(Ne)naučene lekcije

Povodom njegovog 85. rođendana njegova učenica Angela Merkel mu je u pismu napisala da je „Kohl prvo gradio povjerenje pa onda djelovao.“ Valjda zato na Balkanu političare, a ni mnoge druge, djelo bivšeg njemačkog kancelara ne zanima, niti iz njega mogu nešto naučiti.

Smrt Helmuta Kohla je još jednom podsjetila na veliku historijsku ličnost koja je stvarala ujedinjenu Njemačku i ujedinjenu Evropu, ali i u isto vrijeme je pokazatelj zašto današnja Evropska unija ima toliko problema, a tako malo odgovora. Iako je i Kohlova politika imala nedostataka, ta politika je bila barem prožeta dugoročnim planovima koji su jasni svim stranama. Upravo dugoročni plan je ono što Evropa treba i danas. Dakle, Evropa treba vizionara i pragmatika.

 

NV

Na vrh