Izložba Arhiva Jugoslavije u Beogradu: Tito najviše sarađivao sa SAD

Arhiv Jugoslavije napravio je u Beogradu izložbu dokumenata i autografa koji su kreirali historiju prošlog vijeka. Izložba “Ličnosti i potpisi” jedinstvena je postavka koja svjedoči o državnicima, liderima i autoritetima koji su obilježili svjetsku i jugoslovensku historiju dvadesetog stoljeća

10. Feb 2014. | 09:57 | I.Č
18673

Na dan obilježavanja Dana arhiva Jugoslavije u jedinoj ustanovi ovog tipa u svijetu 21. januara u Beogradu otvorena je izložba “Ličnosti i potpisi”, jedinstvena postavka koja svjedoči o državnicima, liderima i autoritetima koji su obilježili svjetsku i jugoslovensku historiju dvadesetog stoljeća.

Među 156 predstavljenih ličnosti nalaze se fotografije, biografije i dokumenti sa autentičnim potpisima od kraljeva iz dinastije Karađorđevića, Tita, Ataturka, Čerčila, Staljina, Hitlera do pape Pija, Kenedija, kraljice Elizabete, Arafata, Gadafija, Putina i Miloševića.

Postavka poredana hronološki svjedoči o vremenu i svjetskim autoritetima čija se djela i dalje izučavaju ili uzimaju za primjer. Ona ujedno još jednom ukazuje na ulogu bivše Jugoslavije u svjetskom poretku, njenoj snazi i ulozi, pogotovo za vrijeme nakon Drugog svjetskog rata.

Jedan od autora izložbe Dragan Jončić objašnjava da je bogata arhivska građa Jugoslavije o odnosima sa drugim zemljama bila jedan od razloga da se priredi jedna ovakva izložba.

“Želeli smo da široj i stručnoj javnosti prikažemo bogastvo kojim raspolaže Arhiv Jugoslavije, pre svega u smislu naših spoljno-političkih odnosa sa drugim zemljama, odnosno sa državnicma sveta”, objašnjava dugogodišnji arhivista i poznavac historije jugoslovenske diplomatije.

Na izložbi su prikazani državnici Kraljevine SHS, SFR Jugoslavije, pa sve do posljednjih ratova i nestanka SR Jugoslavije 2006. godine.

Paralelno sa njima, u holu Arhiva Jugoslavije koji se nalazi na Topčiderskoj zvijezdi u Beogradu, prikazani su svjetski državnici, kako objašnjava Jončić počevši od Konferencije mira u Parizu poslije Prvog svjetskog rata, gdje su prikazani učesnici konferencije, pa sve do državnika svijeta novije historije poput kraljice Elizabete, kralja Huna Karlosa, Vladimira Putina…

Autor izložbe se slaže da iz obimne arhivske građe i dokumentacije nije bilo lako pronaći, a još teže odabrati fotografije državnika, dokumente i njihove autentične potpise.

Za godinu dana priprema sakupili su oko 400 potpisa, a broj dokumenta je bio toliki da bi bila potrebna jedna manja fabrička hala da bi sve to izložili.

Za izbor ličnosti su se prvenstveno rukovodili činjenicom da to oni budu lideri sa kojima je Jugoslavija imala najviše odnose i sarađivala na političkom, ekonomskom i kulturnom planu, ističe Jončić.

“Prvenstveno nam je bilo teško pronaći dokumenta državnika kojeg smo izabrali, a iznenadili smo se činjenicom koliko arhiv raspolaže značajnih dokumenata. Bilo je delikatno koga postaviti, a koga izostaviti, isto kao što ih je trebalo poređati”, naglašava Jončić.

Među izabranim ličnostima koje su u dopisima i prepisima ostavljajući svoje autografe ostavili i tragove svojih karaktera podjednako je onih koji su u pozitivom i negativnom smislu zauzeli najznačajnije pozicije dvadesetog stoljeća.

Priređivači izložbe navode da bez obzira na današnju konotaciju ličnosti svakog od prikazanih treba predstaviti onako kakav je bio. Na dnu jedne od vitrina iz perioda dva rata nalazi se i Adolf Hitler.

“Imali smo samo njegovu notifikaciju gde on pozdravlja, daje odgovor kralju Aleksandru. Slično je i sa drugim diktatorima gde postoje samo te notifikacije. U svakom slučaju to treba zapamtiti”, odgovara Jončić na pitanje u vezi broja dokumenata “negativaca” svjetske historije.

Uzgred nam prenosi i procjenu grafologa da su oni koji se potpisuju ukoso i nadole, kao što je radio Hitler, nesigurne ličnosti.

Zaključuje se da su na panoima potpisi i ličnosti koje su značile, a i dalje znače.

Među potpisanim dokumentima pored onih napisani latiničnim ili ćiriličnim pismom, na engleskom ili ruskom jeziku ima i pisanih arapskim, kineskim, japanskim…Skoro svaki dokument sadrži memorandum, kraljevski žig ili grb.

Iz perioda Kraljevine SHS i Jugoslavije nalaze se autografi Petra I Karađorđevića, Aleksandra I Karađorđevića, Pavla i Petra II Karađorđevića, Ive Andrića kao ministra inostranih poslova, zagrebačkog nadbiskupa Anatuna Bauera, patrijarha Srpskog Varnave, predsjednika Vlade Slobodana Jovanovića, slovenskog političara Antona Koršeca, hrvatskog političara Vlatka Mačeka, predsjednika Vlade i lidera radikala Nikole Pašića, Milana Rakića, Jovana Dučića…


Najviše dokumenta sa potpisima zvaničnika SAD, sa Staljinom samo jedan

Izložba je podijeljena za period Kraljevine Jugoslavije, svijet između dva rata, poslijeratna Jugoslavija i na svijet poslije Drugog svjetskog rata. Najviše dokumenata je iz Titovog perioda kada je Jugoslavija imala odnose sa preko 140 zemalja svijeta.

“Predsednik (Tito, op.a.) se svima njima o svim pitanjima konsultovao putem prepiske i ona se čuva u fondu kabineta Maršala Jugoslavije, odnosno predsednika Republike. Tu imamo gotovo sve poruke koje je Tito razmenjivao sa Kenedijem, Reganom, Brežnjevom. Kasnije su predsednici posle Tita isto nastavili razmenu poruka”, podvlači Jončić, naglašavajući da je u arhivu Jugoslavije najveći broj potpisa američkih predsjednika.

On objašnjava da je sa njima bila ostvarena najviša saradnja i samim tim “najveća razmjena mišljenja je bila sa zvaničnicima SAD o gorućim svjetskim pitanjima”. Sa druge strane, najmanje ima dokumenata sa potpisom Josipa Viserjonoviča Staljina – samo jedan!

“Imamo jedan jedini dokument sa Staljinovim potpisom, sačuvani su prepisi na kojima se Staljin nije potpisivao. To je opšte poznato da on nije voleo da se potpisuje”, konstatuje Jončić i odgovara da Arhiv Jugoslavije ima najviši broj Titovih potpisa.

Titov potpis je prikazan na njegovo pismo u rukopisu koje je u 20. marta 1948. godine u svojstvu predsjednika Narodne vlade FNRJ uputio ministru vanjskih poslova SSSR-a Vjačeslavu Mihailoviču Molotovu.

Izložba Arhiva Jugoslavije u Beogradu: Tito najviše sarađivao sa SA


Od Mehmeda Spahe i Kemala Ataturka do Džemala Bijedića

Pored zvaničnika SAD, SSSR-a i Rusije te arapskih zemalja među 156 svjetskih imena nalaze se potpisi tri predsjednika Turske.

Na prvom mjestu je odgovor Gazi Mstafe Kemala na notifikaciju kralja Aleksandra I Karađorđevića o rođenju princa Andreja iz 1930. godine, zatim akreditivno pismo za predsjednika Turske Ismeta Inonua za izaslanika Turske u Kraljevini Jugoslavije od 1939. godine. U okviru fonda poslije Drugog svjetskog rata nalazi se i ime i odgovor tadašnjeg predsjednika Turske Mahamut Celal Bayara na poruku predsjednika FNRJ Josipa Broza Tita u vezi tursko grčkih odnosa, Suecke krize i stavova SSSR prema Turskoj, 12. septembra 1956. godine.

U galeriji se nalaze fotografije lidera mnogih arapskih i muslimanskih zemalja poput lidera PLO Jasera Arafata, predsjednika Sirije Hafeza al Asada, alžirskog državnika Ahmeda ben Bela, libijskog lidera Muamera Gadafija, egipatskog predjednika Gamel Abdel Nasera, marokanskog kralja Hasana II.

Na vitrinama izabranih ličnosti su i imena ministra saobraćaja Kraljevine Jugoslavije i lidera Jugoslovenske muslimanske organizacije Mehmeda Spahe, političara iz BiH i predsjednika Saveznog izvršnog vijeća SFRJ Džemala Bijedića, kao i predsjednika Predsjedništva SFRJ Raifa Dizdarevića.

Edvard Kardelj, Moše Pijade, Ivan Ribar, Milovan Đilas, Aleksandar Ranković, Vladimir Bakarić, Kiro Gligorov, Lazar Koliševski su između ostalih koji zauzimaju mjesta iz doba Titove Jugoslavije. Tu su i Ante Marković, Mika Špiljak, Lazar Mojsov, Milka Planic, Petar Stambolić… sve do Momira Bulatovića, Dobrice Ćosića, Slobodana Miloševića i Vojislava Koštunice.

Među poznatim imenima historije prethodnog stoljeća koja zaslužno zauzimaju mjesto su: Indira Gandi, Willi Brandt, Leonid Brežnjev, Lech Walcesa, Mihail Gorbačov, Charles de Gaulle, Elizabetha II, Papa Jovan Pavle II, Fidel Castro, John Kennedy, Olof Palme, Ronald Regan, Vladimir Putin, Staljin, Sukarno, Margareth Tacher, Ho Chi Minh, Enver Hoxha, Hruščov, Juan Carlos, Čaušescu, Winston Churchill, Jascues Chirac, Gerhard Schroder…


Jedinstveno izvorište jugoslovenske historije

Arhiv Jugoslavije je zaista jedinstveno izvorište historije Jugoslavije od njenog stvaranja pa sve do njenog kraja, do kada je postojala državna zajednica Srbija i Crna Gora, objašnjava ulogu ove kulturne institucije direktor Miladin Milošević.

Sama ideja za izložbu “Ličnosti i potpisi” nametnulo je bogatstvo koje čuva arhiv, podvlači Miladinović koji je i dugogodišnji radnik jedinstvenog arhiva na prostoru bivše Jugoslavije.

Izložbu odvaja po tome što obuhvata, kako kaže, ličnosti iz politike i diplomatije koje su oblikovale i presudno utjecale na historiju 20. vijeka.

Prema njegovim riječima u ovom arhivu su prepisi iz period od vremena kralja Jugoslavije i poslijeratnog perioda i to se sve nalazi u fondovima Arhiva Jugoslavije.

“Sama pomisao da mi čuvamo tu ideju nametnula je ideju da napravimo ovakvu izložbu i ja se nadam da smo uspeli da samo kroz deo ličnosti koje su obeležile 20. vek. Kada sada čovek posmatra sve ove ličnosti i istoriju prošlog veka rađaju se razne asocijacije na događaje”, kaže Miladinović i podvlači da koliko je fond Arhiva bogat za domaću politiku bogat je i za međunarodnu.

I ne samo za odnos Jugoslavije sa pojedinim državama već, kako dodaje, i za historiju centralne i Jugoistočne Evrope, Balkana, u poslijeratnom period su neizbježne teme hladnog rata, historije pokreta nesvrstanih, zemalja trećeg svijeta…

Izložba koja je otvorena i besplatna za svakoga u naredna dva mjeseca, prema riječima Miladinovića, može da posluži svima i posebna je draž za grafologe koji na osnovu potpisa mogu mnogo toga da vide.

Arhiv Jugoslavije je raspoložen da izložbu prikaže u drugim mjestima i zemljama regiona i po riječima direktora to će, iz više razloga učini sa zadovoljstvom.

“Saradnja sa kolegama iz arhiva zemalja bivše Jugoslavije je jedan momenta, a drugi je što ovo niko nema na prostoru Jugoslavije. Zainteresovani smo da vide svi oni koji to žele”, poručio je direkto Arhiva Jugoslavije dodajući da su interesovanje pokazale kolege iz Sarajeva i Banja Luke.

Uz pripremu izložbe štampan je katalog sa sadržajem i redoslijedom identičnim izložbi, što je zaseban dokument i dodatno predstavlja izvor zanimljivih sadržaja-fotografija, biografija, dokumenata sa potpisom. Autori kataloga su i autori izložbe Dušan Jončić, Jelena Đurišić i Dragoš Petrović.

Autor predgovora u katalogu Čedomir Antić zaključuje da zbirka potpisa prozor u jedno vrijeme, a Arhiv Jugoslavije poput Osmanskog, postali su dio historijskog naslijeđa.

“Često su slova iz potpisa najvažniji dokaz da je neka usamljena i nepotpisana beleška na dokumentu potekla od izvesne političke ličnosti. Sadržaj, ideja, ideologija i duh tih kratkih rečenica, ako su ispravno pripisane mogu značajno da utiču na tumačenje istorije”, zaključio je Antić.

(Agencije)

Na vrh