Njemačka između Evrope i Washingtona

3. Jun 2017. | 07:59 | Armin Sijamić
19144

Njemačku i Sjedinjene Američke Države povezuje mnogo stvari. Jedna od tih veza je Donald Trump, unuk njemačkog doseljenika u SAD. Od jednog takvog čovjeka na čelu SAD bilo je očekivati da će imati najbolju moguću saradnju sa zvaničnim Berlinom, baš kao i njegovi prethodnici u Bijeloj kući. Međutim, sa administracijom koju vodi Trump možemo očekivati neočekivano.

Vjerovatno su rijetki oni koji su prošle godine mogli pretpostaviti da će Njemačka, u kojoj su desetine hiljada američkih vojnika stacionirane još od kraja Drugog svjetkog rata i koja vjerno prati američki vanjskopolitički kurs decenijama – odstupanja od toga su rijetka, pobuniti protiv politike Washingtona. Nevjerovatno zvuči da američki predsjednik prema Njemačkoj ima otvorene kritike i to ni manje ni više zbog toga što njemačka ekonomija ostvaruje suficit u trgovini sa SAD, koje su godinama glavni zagovornik liberalnog kapitalizma i otvorenog tržišta bez protekcije.

 

NATO i Pariški sporazum

Trump je u kratkom roku prešao put od protivnika do zagovornika NATO. Iako je na početku bio njegov protivnik, to je bilo iz pragmatičnih razloga – koncept NATO teško da ima smisla ukoliko se želi sarađivati sa Rusijom, a onda opet iz pragmatičnih razloga zaključio da postojanje NATO saveza njegovoj državi može donijeti milijarde dolara. Povećanjem budžeta država članica za odbranu na 2 posto od ukupnog BDP-a znači da bi članice ovog vojnog saveza morale modernizovati svoje oružane snage u skladu sa NATO standardima, a to opet znači milijarde dolara za američke proizvođače oružja.

Po istom pricipu Trump je tretirao Saudijsku Arabiju, omiljenog partnera na Zapadu u širenju demokratije i ljudskih prava po Bliskom istoku. Trump je nedavno izjavio da će naoružavanje saudijskog režima u vrijednosti od nekoliko stotina milijardi dolara značiti desetine hiljada radnih mjesta u SAD. Međutim, Evropska unija nije Saudijska Arabija i birači bi na izborima zahtjevali odgovor na pitanje zašto se novac troši na oružje, ako neposredne ratne opasnosti nema, uprkos tome što je famozni dva posto dio dogovora unutar NATO.

Budžet država Evropske unije zajedno se mjeri u trilionima eura, pa onda nije teško izračunati koliko bi svaka evropska država morala izdvojiti za odbranu. Saudijsko ulaganje u modernizaciju vojske u poređenju sa evropskim kontinentom bi izgledalo kao dječija igrica. Primjera radi, njemački BDP za prošlu godinu je iznosio 3467 triliona eura, a ove godine je vjerovatno i veći, ako uzmemo u obzir novi zamah u razvoju njemačke privrede.

Trumpovo povlačenje iz Pariškog klimatskog sporazuma je pragmatično poimanje ekonomije, baš kako države Evropske unije poimaju ulaganje u vojsku. Trump želi profit i ne želi američki novac dati za zaštitu od klimatskih promjena širom svijeta, baš kao što Evropljani ne žele dati novac za modernizaciju vojske koja neće ratovati. Trump želi osigurati američki ekonomski rast i nije ga mnogo briga za uništavanje planete na kojoj živimo.

Da bi shvatili apsurdnost modernizacije evropskih armija u vrijednosti od nekoliko stotina milijadri dolara, za trenutak pretpostavimo da Evropljani moraju ratovati. Ako je to rat sa Rusijom, onda će taj rat biti nuklearni i svako konvencionalno oružje je bezvrijedno, a ako će ratovati s drugim državama na evropskom kontinentu, ili u neposrednoj blizini, onda je postojeće oružje više nego dovoljno. Sjetimo se slučaja Libije.

Ukratko, spor između Washingtona i Berlina leži u novcu, a odatle on se širi na druge oblasti. Solidarnost na Zapadu, s Trumpom u Bijeloj kući, o utrošku novca, sada je jasno, neće se moći lahko postići.

 

Snaga Njemačke i pozicioniranje u Evropi

Iako je Njemačka ekonomska velesila, jasno je da ona kao takva nije dovoljno jaka za geopolitičku borbu protiv Washingtona ili Moskve, pa je otuda teško očekivati da će se Berlin u takvu borbu upustiti. Šta više Njemačka će pokušati sve da Trumpa privoli na saradnju, barem približno onoj kakvu su imali sa Barackom Obamom. Dok taj proces normalizacije odnosa traje, Njemačka će se posvetiti onome što se od nje i očekuje – da bude lokomotiva nove Evropske unije, posebno sada kada je Velika Britanija na izlaznim vratima unije.

To novo evropsko liderstvo mora biti na više nivoa i u veoma je kompleksno, ali se ne ogleda u snazi vojske. Staljinovo pitanje „koliko taj papa ima divizija“, govoreći o snazi nekog aktera u međunarodnim političkim odnosima, u Njemačkoj se za sada ne postavlja. Njemačka kao glavno oružje ima evropske integracije i novčane tokove. Reuters je protekle sedmice pisao da su dobili na uvid njemački dokument od sedam strana u kojem Berlin predlaže smanjenje davanja iz evropskih fondova za neposlušne članice EU, a odatle vjerovatno i za one koji imaju želju postati član EU. Ova ideja ima šanse da bude implementirana samo ako je podrži i Francuska, a Emmanuel Macron je spreman za saradnju sa Njemačkom i to on ne krije.

Angela Merkel je prvi njemački kancelar od Drugog svjetskog rata koja je izjavila da se sada na SAD može „donekle“ računati i poručila da su „transatlantske veze važne, ali trenutna situacija daje nam više razloga da svoju sudbinu uzmemo u svoje ruke. Evropa mora da postane igrač, aktivan u međunarodnim odnosima.” Bitno je naglasiti da ovo mišljenje Angele Merkel nije usamljeni glas u njemačkoj politici. Slične izjave su dali i iz drugih njemačkih partija

Na taj način Njemačka se nameće kao glavna sila u Evropi, kao država koja se stavlja u centar svih tokova na kontinentu. Strateško partnerstvo koje je upostavljeno na Zapadu, paradoksalno, Njemačka može ojačavati približavanjem Rusiji i Kini, vršeći istovremeno pritisak na države srednje i istočne Evrope ako odbiju poslušnost Berlinu.

Savezni parlamentarni izbori, koji očekuju Njemačku i Angelu Merkel 24. septembra ove godine, ponudiće i odgovor koliko je daleko Njemačka spremna ići na međunarodnoj pozornici i šta Njemačka može ponuditi Evropi i svijetu. Za sada je preuranjeno reći da je Njemačka promjenila svoju politiku i svoj odnos prema SAD.

 

NV

Na vrh