Pozicioniranje u Evropi: Koliko je Njemačka ustvari moćna?

Njemačka je najveća ekonomija Evrope i najvažnija država Evropske unije. Međutim, zbog svoje specifične historije, ta se moć teško može koristiti izvan evropskih granica. Tačnije, poraz u Drugom svjetskom ratu determinirao je mnoge njemačke kapacitete, vojne ali i političke, jer SAD sa svojim bazama na njenoj teritoriji značajno determinira politiku Njemačke

24. Feb 2016. | 18:07 | Armin Sijamić
54583-epa

54583-epa.jpg
Foto, EPA

S obzirom na to da je i naša država, barem tako tvrde naše političke, ekonomske i intelektualne elite, okrenuta ka članstvu u NATO-savezu i Evropskoj uniji, prije svega, potrebno je baviti se i stanjem u državama prema kojima težimo. U suprotnom, radi se o pukoj inerciji jedne pogrešne politike, koja nije utemeljena na nekoj autentičnoj političkoj strategiji.

Možda to objašnjava činjenicu da u našoj državi nema značajne političke stranke koja je protiv članstva Bosne i Hercegovine u Evropskoj uniji a da je naša država istovremeno toliko daleko od članstva. Štaviše, najgora je u regionu. To pokazuje da naše političke, ekonomske i intelektualne elite uglavnom prihvataju ideju članstva u Evropskoj uniji i NATO-savezu kako ne bi morale graditi nikakvu strategiju.

Kako bi se u protivnom prepustili inerciji da se ide ka evroatlantskim integracijama a da sve vrijeme, uglavnom, tapkamo u mjestu, a u nekim segmentima i nazadujemo? Dakle, deklarativno se prihvata članstvo u Evropskoj uniji, a sve se radi da do njega nikad ne dođe. Zbog svega toga, evropske države se čine tako daleko od nas. I tako je najmanje 15 godina. Čeka se njemačka, britanska ili neka druga intervencija da se poslože stvari u zemlji, a zna se da će do toga veoma teško doći.

Njemačka, kao motor privrede Evropske unije od svog ujedinjenja nakon pada Berlinskog zida, pokušava se nametnuti kao ozbiljan politički faktor u Evropi, ali i dalje. I dok u tom pozicioniranju unutar evropskih okvira ona igra zapaženu ulogu, izvan kontinenta stvari postaju teže za tu zemlju. Njena moć, zasnovana, prije svega, na snažnoj ekonomiji, često ne daje željene rezultate, ali se može reći da njen utjecaj iz godine u godinu raste.


Limiti njemačke moći

Na internetskoj stranici project-syndicate.org posjetioci mogu pronaći različite članke, od onih vezanih za različita eminentna imena na polju politike, ekonomije, zaštite životne sredine, pa do onih iz tehnologije i kulture. No, osim odličnih članaka, možemo pročitati i članke Tonya Blaira, koji bi da porazi islamski terorizam u 2016. godini, ili “filantropa” Georga Sorosa, koji tvrdi da je Vladimir Putin kriv za izbjegličku krizu. Usto, na ovoj stranici možete pročitati i dobre članke kakav je napisao Volker Perthes, direktor Njemačkog instituta za međunarodne i sigurnosne poslove u Berlinu. Članak je nazvan “Limiti njemačke moći”.

U ovom članku autor iznosi objektivne domete sadašnje njemačke politike suočene s ukrajinskom krizom i ankesijom Krima, ratom u Siriji, terorističkim napadima u Evropi te izbjegličkom krizom. Ako tome dodamo i ekonomske probleme pojedinih članica Evropske unije koje je Njemačka morala spašavati, kreditirati ili samo disciplinirati, zatim djelovanje Velike Britanije u vezi s ostankom ove države unutar Evropske unije, ali i balkanske političke igre bez granica, onda ćemo razumjeti koliki teret Njemačka mora podnijeti.

Perthes smatra da su aneksija Krima, rat u Siriji, teroristički napadi širom Evrope i izbjeglička kriza dovele Njemačku na svjetsku pozornicu, no, Njemačka je tad bila suočena sa svojom realnošću: da može presudno djelovati samo u koordinaciji s drugim državama. Možemo reći da upravo ovo Njemačku odvaja od svjetske sile kakva je SAD.

U isto vrijeme, smatra Perthes, Njemačka se suočila s još jednom tendencijom u svjetskoj politici, koja se ogleda u unilateralnom djelovanju svjetskih i regionalnih sila, dok njemačka snaga dolazi putem multilateralne diplomatije i saradnje s njenim partnerima u Evropi u trenucima kad Sjedinjene Američke Države ne žele preuzeti liderstvo u svakoj krizi koja izbije širom svijeta. Dakle, ovo je klasičan sukob multilateralnog i unilateralnog pristupa problemima.

Perthes također ističe još jedan paradoks njemačke ranjivosti. Naime, njena izvozno orijentirana ekonomija traži sigurnost svjetskih mora, naprije plovidbu Južnim kineskim morem, ali Njemačka nema kapacitete da osigura sigurnu plovidbu, već zavisi od svojih partnera. U isto vrijeme Njemačka je bila ključna država, smatra Perthes, u slučaju ukrajinske krize, pregovora o nuklearnom programu Irana i njemačkih nastojanja da se pregovara o uspostavljanju mira u Siriji.

I na polju vojne moći Njemačka pokušava dati svoj doprinos povećanjem izdvajanja za vojsku i dodatnim prisustvom na Baltiku i srednjoj Evropi, po zahtjevu NATO-saveza, dok je istovremeno asistirala Francuskoj u napadu na ISIL u Siriji, pružala vojnu obuku u Iraku, na zahtjev Sjedinjenih Američkih Država ostala u Afganistanu, a njene trupe su bile i u Maliju u okviru UN-misije, dodaje Perthes. Međutim, Njemačka je ranije poručila da ne želi biti vojna sila te da će prednost dati ekonomiji i politici.

Njemački angažman je nešto što saveznici očekuju; očekuje se stalno njemačko liderstvo i spomenuto asistiranje, ne kao incident već kao pravilo, posebno unutar Evropske unije, za Koliko god paradoksalno zvučalo, Sjedinjene Američke Države su i dalje najjača evropska sila ta je Berlin već ranije odlučio da je za Njemačku ključno, zaključuje Volker Perthes.


Balansiranje između dvije sile

Nakon svega iznesenog, nameće se pitanje koliko njemačka strategija pojačane diplomatske aktivnosti može biti uspješna u svijetu koji tone u sukobe i u kojem je postalo normalno da jedna država prijeti da će napasti drugu. Sjetimo se samo najava iz Izraela, ponašanja Saudijske Arabije, aneksije Krima, rata u Siriji, Libiji ili u Jemenu.

Dok druge države jačaju vojsku, Njemačka jača ekonomiju, a sukladno tome širi svoj utjecaj. Ovakav luksuz Njemačka sebi može priuštiti iz dva razloga. Prvo, ona je članica NATO-saveza i, drugo, na njenom tlu nalaze se hiljade američkih vojnika s različitim razornim arsenalom još od vremena Drugog svjetskog rata. To je još jedan paradoks njemačke politike, jer Njemačka zbog američkog prisustva na svojoj teritoriji ne može u potpunosti voditi nezavisnu politiku. Nijemci su, izgleda, odlučili, ili su naprosto prisiljeni, da vješto balansiraju.

Ako se vratimo u 2008. godinu i rat u Gruziji, uočit ćemo spomenuto njemačko balansiranje između različitih tabora. Naime, kad je Rusija odlučila ući na teritoriju Gruzije, nakon što je Gruzija odlučila “vratiti ustavni poredak” i napala odmetnute teritorije te u munjevitom ratu porazila gruzijske snage, zvanični Washington je bio bijesan. Ratoborni George W. Bush predlagao je pojačano američko i NATO-prisustvo u Gruziji, te primanje te države u članstvo u NATO-savez skoro preko noći. Njemačka je sve to zaustavila jer je željela zadržati dobre odnose s Rusijom.

Ovakav nastup, kojim je njemačka diplomatija učinila Evropsku uniju neutralnom, razljutio je zvanični Washington. Dugo nakon toga Njemačka se nije protivila američkim zahtjevima, procijenivši svoju realnu snagu. Zbog toga, u sličnom sukobu koji Rusija vodi (onom u Ukrajini), Njemačka je odlučila da se ide za pregovarački sto kako bi se zainteresirane strane dogovorile. Agresivna politika Evropske unije tokom protesta u Kijevu, nakon kojeg je svrgnut ukrajinski predsjednik Viktor Janukovič, nije bila predmetom njemačkog protivljenja.

Posljednjih mjeseci Njemačka opet prkosi američkim interesima u Ukrajini. Naime, Njemačka je odlučila graditi gasovod “Sjeverni tok” koji će joj iz Rusije osigurati gas cijevima položenim na dno Baltičkog mora i tako u potpunosti zaobići Ukrajinu. I Kijev i Washington znaju da bi preusmjeravanje ruskog gasa iz Ukrajine odvelo ovu državu u bankrot i zbog toga je aktuelno rukovodstvo Ukrajine prije nekoliko sedmica otvoreno u medijima od Washingtona tražilo da Njemačku spriječi u završetku izgradnje gasovoda.

Iz svega navedenog jasno se vidi da Njemačka izvan granica Evropske unije ne želi preuzimati glavnu ulogu u različitim krizama jer za to, prema vlastitom priznanju, nema kapacitete, nego samo u koordinaciji s drugim partnerima želi nastupati kao dio rješenja nastalog sukoba. Zbog toga je Njemačka poželjan partner mnogima širom svijeta. Iz takve pozicije svoje ekonomske interese Berlin može mnogo bolje braniti i zastupati.

Unutar Evropske unije, Njemačka čvrsto drži komandnu palicu, jer je ona, objektivno, jedina država u Evropi koja to može. Ovo se posebno odnosi na centralnu i istočnu Evropu te na područje Balkana gdje je Njemačka, kako danas tako i ranije, prisutna na različite načine. Međutim, sve te akcije izraz su Njemačke strategije zajedničkog nastupanja s partnerima.


Evropske krize i partneri

Kako se krize u Evropi gomilaju, tako je na Njemačkoj veći pritisak. Najnoviji izazov za Berlin je susjedna Poljska koja je antinjemački raspoložena, a odranije su tu izbjeglička kriza, britansko kalkuliranje o ostanku ili napuštanju Unije te ekonomski izazovi koji jug Evrope potresaju godinama. Da riješi sve ove probleme, Njemačka treba dovoljno moćne partnere, a to se posebno odnosi na Balkan. U ovom trenutku to su Sjedinjene Američke Države.

To je shvatio i srbijanski premijer Aleksandar Vučić, koji je, tokom nedavne posjete grupe američkih senatora Srbiji, rekao da je za Srbiju ključna podrška Sjedinjenih Američkih Država da se pridruži Evropskoj uniji, a senatori predvođeni Bobom Corkerom (jedan od najmoćnijih američkih političara) i Johnom McCainom (senatorom i bivšim kandidatom za predsjednika SAD-a) tu su podršku obećali.

Vraćajući se na početak ovog teksta, ostaje da zaključimo da za članstvo u Evropskoj uniji naša država treba podršku i Washingtona i evropskih država koje, svjesne svojih kapaciteta, od druge strane pregovaračkog stola očekuju pomoć i ustupke, jer same nisu u stanju radikalno i u kratkom roku mijenjati jednu razorenu državu u evropsku državu. Koliko god paradoksalno zvučalo, Sjedinjene Američke Države su i dalje najjača evropska sila.

54583-2

Na vrh