Washington, Berlin i Moskva: Borba za prirodni gas

8. Jul 2017. | 07:51 | Armin Sijamić
30543

U samo nekoliko sedmica desilo se nekoliko važnih stvari, koje su vezane za tržište energentima, tačnije za tržište gasa. Iako se za te događaje može reći da nisu jasno povezani, ipak može se primjetiti da su svima njima izvori u nekoliko svjetskih centara moći.

Svakako, tržište gasa nije determiniralo sve odnose u tom vremenu, ali se može reći da je u značajnoj mjeri uticalo na barem neke do njih, a kako stvari stoje pitanje prodaje prirodnog gasa u budućnosti će biti važno kao što je i pitanje prodaje nafte. Borba za prirodni gas već ima strateške implikacije na političke tokove u svijetu i to treba imati u vidu.

 

Krize i planovi

Saudijska Arabija se je, zajedno sa arapskim državama i uz podršku predsjednika Sjedinjenih Američkih Država Donalda Trumpa, obrušila na Katar pod različitim optužbama, a jedna od njih je finansiranje različitih terorističkih i inih grupa širom svijeta. Da to radi Katar, ali i Saudijska Arabija, nije nikakva tajna, niti novost. Princip da Arapi finansiraju američke akcije protiv nepodobnih instaliran je još u ratu u Afganistanu kada su SAD i Arapi obučile i finansirale Osamu Bin Ladena i talibane da se bore protiv tadašnjeg SSSR-a. Dalje je ista politika nastavljena u Libiji, Iraku, Siriji… Ukratko rečeno, dugogodišnji rat se ne može voditi bez resursa, već te resurse neko mora platiti.

Dakle, posljednji pritisak na Katar nije samo zbog liste zahtjeva koju su susjedi Kataru uputili. Bilo bi naivno misliti da Rijad može dovesti regiju na granicu rata, a da to ne odobri Zapad. U pitanju je i prirodni gas kojeg Katar ima u izobilju i ta nalazišta dijeli s Iranom, a koji je opet spreman da gradi gasovod od Irana preko Iraka i Sirije do Libana, i odatle prema Evropi u skladu s tržišnim potrebama. Navodno je Katar bio spreman s Iranom ući u pomenuti projekat, ili izgradnju gasovoda koji će voditi ka Turskoj, i u isto vrijeme obustaviti finansiranje različitih grupa u Siriji koje se bore protiv Bashara al-Assada.

Početkom sedmice Katar je saopštio da povećavaju proizvodnju gasa za 30% i povećavaju napore na razvoju „Sjevernog polja“, a koje je najveće svjetsko nalazište tog energenta. Ovo nalazište Katar dijeli sa Iranom, a Iran ga naziva „Južni Pars“. Samo dan prije katarske najave za povećanjem proizvodnje plina u Iranu je obznanjeno da je konzorcij francuskog Totala, kineskog CNPC-a i iranskog Petroparsa sklopio ugovor vrijedan 4,8 milijardi dolara o razvoju nalazišta „Južni Pars“. Ovaj razvoj situacije za naftne monarhije u Perzijskom zaljevu nije prihvatljiv.

Sa ovom diplomatskom krizom koincidira i dogovor Rusije i Turske o gradnji gasovoda „Turski tok“ čijom se realizacijom pokušava zaobići gasna infrastruktura Ukrajine i gas dopremati u Evropu preko Turske, koja bi na taj način ima stalnu opskrbu plinom i dobila milijarde dolara samo od transporta gasa njenim teritorijem. O rastu geopolitičke važnosti Turske nakon izgradnje gasovoda nije potrebno dalje govoriti.

Sličan projekat Rusija godinama nastoji realizovati sa Berlinom, odnosno izgraditi gasovod „Sjeverni tok 2“, čime bi Rusija gasovodom položenim na dnu Baltičkog mora snabdijevala Njemačku i opet izbjegla Ukrajinu, ali i ostatak Evrope. Ukrajina je saopštila da bi taj gasovod značio katastrofu za Kijev i pozvali su SAD da taj projekat zaustave. Protiv projekta su i članice Višegradske grupe.

I onda se desio ključni dokaz velike diplomatske igre oko snabdijevanja Evrope prirodnim gasom. Polovinom juna SAD su u Kongresu donijele nove sankcije protiv Rusije, a zbog krize u Ukrajini – stoji u objašnjenju, koje se odnose na ruski sektor distribucije prirodnog gasa, kao i kompanija koje posluju s njima. Ovaj američki potez posebno je zasmetao Njemačkoj i Austriji, jer su one u njemu prepoznale američku namjeru da se ruski gas u Evropi zamjeni isporukama američkog gasa iz uljnih škriljaca. Kraće rečeno, SAD hoće da natjeraju Evropu da gas kupuju od njih, a ne od Rusije. Njemačka i Francuska su oštro reagovale protiv ovoga američkog poteza, budući da američki zakonodavci misle sankcionisati i sve kompanije koje posluju sa ruskim kompanijama.

SAD već su Poljskoj isporučile prve zalihe prirodnog gasa, a Trump je izrazio nadu da će biti još takvih isporuka te je podržao ideju o LNG terminalu na otoku Krk na kome bi bile primane isporuke gasa za istočnu i centralnu Evropu, a koji ni u kojem slučaju neće biti ruski.

 

Dvije Evrope

Većina pomenutih planova o gasovodima završava u Evropi, a koje je sada duboko podjeljenja. I dok veliki broj država srednje i istočne Evrope čvrsto stoji uz američke planove o potiskivanju Rusije sa evropskog tržišta, Njemačka, Francuska, Austrija i Italija čvrsto vjeruju da korištenje gasa, po mogućnosti što jeftinijeg i iz različitih izvora, predstavlja dobar osnov u razvoju privrede, ali i čuvanju okoline. Radi se o desetinama milijardi eura koje Evropa troši na prirodni gas, a potražnja za gasom raste.

Američki planovi da se uključe u borbu s Rusima za evropsko tržište gasa nije Trumpova ideja i ono datira još od 2012. godine kada velike američke kompanije svoju gasnu infrastrukturu modifikuju iz one namjenjene uvozu ka onoj namjenjenoj za izvoz. Pored ekonomske računice cilj je i Vladimiru Putinu oduzeti moćno oružje – prodaju energenata. Neki autori idu toliko daleko pa tvrde da su sirijska i ukrajinska kriza samo dio ovoga mozaika u sukobu Washingtona i Moskve, jer se obje države nalaze na glavnim rutama planiranih i postojećih gasovoda.

No, u ovome trenutku je važno, ali i potpuno tačno, da je Evropa najveći uvoznik plina i da se borba vodi za evropske potrošače, pa kasnije za sve ostale. Naravno, glavni faktor evropskog tržišta gasa je Njemačka kao najveći potrošač, a čija ekonomija i dalje raste kao i njemačke ambicije da predvode Evropu. Odatle vjerovatno i sve veća razmimoilaženja Berlina i Washingtona. O pitanju klimatskih promjena SAD i Njemačka su na različitim stranama, zatim o ruskom gasu, ali i krizi oko Katara, budući da je njemački ministar vanjskih poslova Sigmar Gabriel jasno stao na stranu Katara, zatim je ranije Njemačka snažno podržavala ukidanje sankcija Iranu i dogovor o iranskom nuklearnom programu.

 

Ekonomija i politika

Sve navedeno ukazuje da trenutno svjedočimo važnim odlukama svjetskih moćnika, a da je krajnji rezultat svih ovih akcija teško predvidiv.

Međutim, ono što je već sada jasno je da je ruski gas jeftiniji (jer se doprema postojećim gasovodima i sa manjih udaljenosti) od američkog kojeg SAD dopremaju (i namjeravaju dopremiti) specijalizovanim brodovima do terminala, ali to opet nije garancija da će na kraju Moskva pobjediti u ovome nadmetanju. Uvećana američka proizvodnja iz uljnih škriljaca, a za koju su SAD razvile jeftinu tehnologiju prerade, može dovesti do toga da se na tržištu pojavi previše plina, a onda da dođe do pada cijena istog. Pored toga, kako se radi o pokušajima velikih geopolitičkih manevara nije isključeno da je jedna strana spremna trpiti i gubitke da oslabi onu drugu. Već mjesecima svjedočimo sličnoj taktici u distribuciji nafte, a prije samo nekoliko mjeseci nafta je dostizala veoma niske cijene zbog čega su velike gubitke trpile Venecuela, Saudijska Arabija, Rusija, Nigerija…

U konačnici, borba za nalazišta prirodnog gasa, za gasovode, LNG terminale i za svakog kupca se zahuktava, a ulog je ogroman i nije samo ekonomski. Zbog svega toga događaje oko nas, ali i one koji slijede, treba posmatrati i kroz prizmu borbe za prirodni gas. Ta borba veoma lahko može dovesti do novih savezništava i obrata, a opet bi mnogi mogli polužiti samo kao poluge moćnih. Izjava Donalda Trumpa data u Poljskoj prije nekoliko dana da SAD „nikada neće koristiti energiju da bilo koga natjeraju na nešto“ niti će „dozvoliti da to drugi rade“ u suštini mogu biti i najava i opis baš onoga suprotnog što će velike sile raditi da manje države natjeraju u svoj tabor. Slučaj ratova za naftu uči nas baš tome.

 

NV

Na vrh